Šta sve treba da znate o stručnom usavršavanju i stručnom osposobljavanju – pripravnici i volonteri

Autor: Milan Predojevic | Pravnik odgovara

jun 05

Teme koje obrađujemo u ovom tekstu najznačajnije su za mlade ljude, odnosno sve one koji se nalaze na samom početku svoje profesionalne karijere. Period nakon završetka školovanja, a pre zasnivanja radnog odnosa, često je obeležen upravo pripravničkim stažom ili stručnim osposobljavanjem i usavršavanjem. Za osobu koja nema radnog iskustva u zanimanju za koje se školovala, veoma je značajna prilika da počne da radi u struci. Pošto je radno iskustvo često preduslov koji propis ili poslodavci  postavljaju prilikom zapošljavanja, pripravnički staž, stučno osposobljavanje ili usavršavanje nekad se nameću kao obaveza, a u određenim situacijama kao prihvatljiv izbor, odnosno vrsta investiranja u svoju profesionalnu budućnost. Poslodavci, s druge strane, imaju priliku da osobu koja je tek završila školovanje profesionalno oblikuju prema potrebama i zahtevima sopstvenog poslovanja i na kraju tog procesa prime u radni odnos, ukoliko se iskaže u svom angažovanju.

Pripravnici 

Prema Zakonu o radu pripravnik je lice koje prvi put zasniva radni odnos za zanimanje za koje je steklo određenu vrstu i stepen stručne spreme radi obavljanje pripravničke prakse, kada je pripravnički staž kao uslov za rad na određenim poslovima utvrđen zakonom ili pravilnikom. Radi se, dakle o osobi koja nema nikakvog radnog iskustva u onom zanimanju za koje se školovala (može da ga ima van stečene stručne spreme), te prvi put zasniva radni odnos u svojoj struci u cilju sticanja pripravničkog staža. U pojedinim profesijama zakon ili pravilnik (podzakonski opšti akt) određuju da za zasnivanje radnog odnosa nije dovoljno imati odgovarajuće obrazovanje, to jest određenu vrstu i stepen stručne spreme, već je neophodno nakon školovanja kroz pripravnički staž steći određeno radno iskustvo. Tek sa komponentom radnog iskustva, koje predstavlja praktičnu nadgradnju znanja stečenog školovanjem, postiže se puna spremnost za rad na poslovima u okviru određene vrste i stepena stručne spreme. U cilju obavljanja pripravničkog staža, poslodavci sa licima koja su završila školovanje zasnivaju radni odnos u svojstvu pripravnika. S obzirom da se radi o ugovoru koji se potpisuje sa osobom koja još uvek nije navršila u potpunosti pripravnički staž, ovakav ugovor se može potpisati i sa licem koje je radilo u konkretnoj struci kraće od vremena utvrđenog za pripravnički staž, kao i sa licem koje ima radno iskustvo van traženog stepena i vrste stručne spreme. Konkretno-ako je uslov za rad na poslovima medicinske sestre tehničara završena srednja medicinska škola, odrađen pripravnički staž od šest meseci i položen stručni ispit, to znači da zdravstvena ustanova u kojoj se pripravnički staž stiče može da potpiše ugovor o zasnivanju radnog odnosa u svojstvu pripravnika sa licem koje nema radnog iskustva u medicini na poslovima medicinska sestra tehničar (može da ima radnog iskustva u drugoj profesiji, npr da je radila kao administrativni radnik), ili nema punih šest meseci pripravničkog staža kao medicinska sestra.

Ukoliko posebnim zakonom nije drugačije propisano, pripravnički staž prema Zakonu o radu traje najduže godinu dana, a za vreme pripravničkog staža pripravnik ima pravo na zaradu i sva druga prava iz radnog odnosa, jer se radi o vrsti radnog odnosa na određeno vreme

Volontiranje, stručno osposobljavanje i usavršavanje

Prva asocijacija na volontiranje je da se radi o obavljanju nekog posla za koji se ne dobija naknada. Reč volonter označava osobu koja besplatno obavlja neku službu, dakle volontirati znači besplatno služiti.

Kada govorimo o činjenju bez naknade zakon pravi razliku između dve vrste aktivnosti za koje se ne ostvaruje zarada. S jedne strane, prema zakonu koji uređuje tu vrstu angažovanja, imamo volontiranje koje podrazumeva organizovano dobrovoljno pružanje usluga ili obavljanje aktivnosti od opšteg interesa, za opšte dobro ili za dobro drugog lica, bez isplate novčane naknade ili potraživanja druge imovinske koristi. Možemo reći da se navedeno smatra volontiranjem u klasičnom smislu te reči, kao dobrovoljno angažovanje koje se sprovodi najčešće u okviru humanitarnih, socijalnih, verskih i sličnih organizacija, a nije motivisano željom za zaradom, već iz solidarnosti, odnosno želje da se nekom kome je to potrebno pomogne. Volontiranjem u ovom smislu ne smatra se vreme provedeno na stručnom osposobljavanju i usavršavanju ili na praktičnom radu bez zasnivanja radnog odnosa, što je regulisano Zakonom o radu, dakle nije reč o angažovanju u smilu propisa o radu. Organizator volontiranja i volonter sklapaju ugovor o volontiranju kojim regulišu međusobna prava i obaveze. S obzirom da je reč o aktivnostima podstaknutim humanim pobudama zakon zabranjuje njihovu zloupotrebu, to jest organizovanje voloniranja u cilju sticanja dobiti, odnosno volontiranje kojim će se zameniti rad koji obavljaju lica u skladu sa propisima o radu.

S druge strane, upravo prema propisima o radu postojе ugovori o stručnom osposobljavanju i usavršavanju, kao vrsta rada van radnog odnosa za koji se ne ostvaruje zarada. Oba ugovora zaključuju se u pisanom obliku. Ugovor o stručnom osposobljavanju može da se zaključi radi obavljanja pripravničkog staža, odnosno polaganja stručnog ispita, kad je to zakonom, odnosno pravilnikom predviđeno kao poseban uslov za samostalan rad u struci. Ugovor o stručnom usavršavanju može da se zaključi radi stručnog usavršavanja i sticanja posebnih znanja i sposobnosti za rad u struci, odnosno obavljanja specijalizacije, za vreme utvrđeno programom usavršavanja, odnosno specijalizacije, u skladu sa posebnim propisom. Prema zakonu lica na stručnom osposobljavanju ili usavršavanju, za razliku od lica u radnom odnosu, nemaju garantovano pravo na zaradu. Poslodavac može da im obezbedi novčanu naknadu i druga prava u skladu sa zakonom i opštim aktom, ali nije dužan to da učini, i ta naknada ne smatra se zaradom u smislu zakona o radu.

Zakonom o zdravstvenom osiguranju propisano je da se licima koja, u skladu sa zakonom, obavljaju određene poslove za koje ne primaju zaradu, odnosno ugovorenu naknadu, prava iz obaveznog zdravstvenog osiguranja obezbeđuju samo u slučaju nastanka povrede na radu ili profesionalne bolesti. Doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje im se ne plaćaju.

Sličnosti, razlike i značaj

Prema svemu navedenom, ugovor o zasnivanju radnog odnosa u svojstvu pripravnika, ugovor o stručnom osposobljavanju i ugovor o stručnom usavršavanju regulisani su Zakonom o radu, dok je ugovor o volontiranju uređen Zakonom o volontiranju, kao aktivnost koja se ne obavlja u cilju sticanja dobiti.

Kada je reč o radnopravnim ugovorima koje smo naveli u tekstu, ugovor o zasnivanju radnog odnosa u svojstvu pripravnika  izdvaja se bitnom odlikom da se njime zasniva radni odnos dok traje pripravnički staž, te shodno tome pripravnik u radnom odnosu ima pravo na zaradu i sva ostala prava koja zaposlenom po zakonu i opštem aktu poslodavca pripadaju. U pogledu razloga za sklapanje, navedenom ugovoru sličan je ugovor o stručnom osposobljavanju, jer se takođe zaključuje radi obavljanja pripravničkog staža. Ključna razlika u odnosu na ugovor sa pripravnikom je u tome što lice koje ima potpisan ugovor o stručnom osposobljavanju nije u radnom odnosu, te shodno tome nema pravo na zaradu. Poslodavac mu može obezbediti određenu naknadu koja se neće smatrati zaradom u smislu Zakona o radu, baš kao i licu na stručnom usavršavanju, ali nije na to dužan po zakonu.

Ugovor o zasnivanju radnog odnosa u svojstvu pripravnika, ugovor o stručnom osposobljavanju i ugovor o stručnom usavršavanju imaju svoje mesto u mnogim zanimanjima. Njihov značaj se ogleda u tome što daje priliku osobama koje se nalaze u periodu započinjanja profesionalne karijere da kroz praktičan rad (uz naknadu ili bez nje) usavrše znanja stečena kroz školovanje i nauče da ih primenjuju. Istina je da poslodavac nema obavezu da primi u radni odnos lice sa kojim je prethodno zaključio neki od navedenih ugovora regulisanih Zakonom o radu, ali početnici dobijaju šansu da se radom i zalaganjem dokažu, što će svakako motivisati poslodavca  da razmisli i o ugovoru o radu, jer će ga sklopiti sa nekim od koga zna šta može da očekuje.

 

 

 

O autoru: Milan Predojevic

Diplomirao na Pravnom fakultetu Univerziteta u Novom Sadu. Ima dugogodišnje radno iskustvo u oblasti radnog prava i socijalnog osiguranja. Svakodnevni kontakt sa građanima koji su u potrazi za poslom ili menjaju radno mesto pružio mu je uvid u probleme sa kojima se uglavnom susreću. Siguran je da njegovo lično profesionalno iskustvo može da pomogne u pronalaženju odgovora na pitanja koja kandidati na sajtu najčešće postavljaju